Կրծքագեղձի քաղցկեղի ժառանգական նախատրամադրվածություն

Կրծքագեղձի քաղցկեղը տարածված ուռուցքաբանական հիվանդություն է։ Պացիենտների մի մասի մոտ կարևոր դեր ունի ժառանգական նախատրամադրվածությունը։ Դրա գնահատումն օգնում է ընտրել հսկումը, կանխարգելումը և որոշ իրավիճակներում՝ արդեն հայտնաբերված ուռուցքի բուժումը։

BRCA1 և BRCA2 գեները կոդավորում են ԴՆԹ-ի վնասվածքները վերականգնող սպիտակուցներ։ Դրանց ժառանգական ախտածին կամ հավանաբար ախտածին տարբերակները զգալիորեն բարձրացնում են կրծքագեղձի և ձվարանների քաղցկեղի ռիսկը։ CHEK2-ը կոդավորում է ԴՆԹ-ի վնասման արձագանքի համակարգի կինազ․ դրա հետ կապված ռիսկը սովորաբար չափավոր է և կախված է տարբերակից, ընտանեկան անամնեզից ու այլ գործոններից։ Այն չի կարելի ինքնաբերաբար հավասարեցնել BRCA1/2-ի ռիսկին։

Ում համար է օգտակար հետազոտությունը

Ցուցումներն ու հետազոտության կազմը որոշվում են ախտորոշման տարիքով, ուռուցքի տեսակով, անձնական ու ընտանեկան անամնեզով, ծագմամբ և գործող առաջարկություններով։ Այն կարող է օգտակար լինել հիվանդներին ու առողջ ազգականներին, հատկապես երբ ընտանիքում արդեն հայտնաբերվել է ախտածին տարբերակ։ Հնարավորության դեպքում ընտանեկան հետազոտումը սկսում են հիվանդ ազգականից։ Հետազոտությունից առաջ և հետո ցանկալի է գենետիկական խորհրդատվություն։

Արդյունքը կարող է ազդել վիրահատության ծավալի, դեղորայքային բուժման և հսկման վրա, սակայն ինքնաբերաբար չի որոշում դրանք։ Յուրաքանչյուր տարբերակ վնասակար չէ։ Անորոշ նշանակության տարբերակը (VUS) չպետք է կանխարգելիչ վիրահատության կամ բուժման այլ փոփոխության հիմք լինի։

Ռիսկ և կանխարգելում

Ախտածին տարբերակի կրումը նշանակում է բարձր ռիսկ, ոչ հիվանդության անխուսափելիություն։ Ռիսկը փոխվում է տարիքով, կախված է գենից, տարբերակից ու այլ հանգամանքներից։ BRCA1/2-ով կամ CHEK2-ով պայմանավորված ժառանգական դեպքերի բաժնի համընդհանուր գնահատականներ և խիստ 42 տարեկանից հետո ռիսկի աճ կիրառել չի կարելի։

BRCA1/2-ի ախտածին տարբերակներ կրողների համար կարող են քննարկվել ուժեղացված հսկումը, կանխարգելիչ մաստէկտոմիան և համապատասխան տարիքում արգանդափողերի ու ձվարանների հեռացումը։ Ռիսկի դեղորայքային նվազեցումը, ներառյալ տամոքսիֆենը, բոլորին հարմար չէ։ Ընտրությունը պահանջում է օգուտների, բարդությունների, վերարտադրողական պլանների և նախապատվությունների քննարկում։ CHEK2-ի որևէ փոփոխության հայտնաբերումն ինքնին ձվարանների կամ կրծքագեղձերի հեռացման ցուցում չէ․ կանխարգելումը որոշվում է անհատական ռիսկով։

Հաճախ հանդիպող տարբերակների համալիրի սահմանափակումները

Պատմականորեն առանձին պոպուլյացիաներում ուսումնասիրվել են BRCA1-ի 4153delA, 4158A>G, 5382insC, 185delAG, 300T>G, BRCA2-ի 695insC, 6174delT և CHEK2-ի 1100delC տարբերակները։ Դրանք նախկին անվանումներ են, որոնք համադրվում են լաբորատորիայի անվանակարգի հետ։ Հաճախականությունը կախված է ծագումից․ կարճ ցանկը չի ընդգրկում Եվրոպայի կամ Հայաստանի բոլոր ժառանգական դեպքերը։

Սահմանափակ համալիրի բացասական պատասխանը բացառում է միայն հետազոտված տարբերակները, ոչ ամբողջ ժառանգական նախատրամադրվածությունը։ Ցուցումներով կարող է պահանջվել այլ տարբերակների կամ գեների ավելի ամբողջական հետազոտություն։ Նույնիսկ բացասական ընդլայնված հետազոտությունը չի վերացնում ընտանեկան անամնեզի գնահատումն ու սովորական ուռուցքաբանական սքրինինգը։