Տեստոստերոն և 5-ալֆա-դիհիդրոտեստոստերոն

Տեստոստերոնը տղամարդկանց հիմնական շրջանառվող անդրոգենն է։ Գլխավոր աղբյուրն ամորձիների Լեյդիգի բջիջներն են, որոնց ակտիվությունը կարգավորվում է լյուտեինացնող հորմոնով (LH)։ Հիպոթալամուսը, հիպոֆիզը և սեռական գեղձերը կապված են հետադարձ կապի մեխանիզմներով։ Կանանց օրգանիզմում տեստոստերոնն առաջանում է ձվարաններում, մակերիկամներում և նախանյութերի ծայրամասային փոխակերպման միջոցով։

Անդրոգենները մասնակցում են սեռական զարգացմանը, մազերի աճին, սեռական ցանկության, մկանային ու ոսկրային հյուսվածքի պահպանմանը։ Տղամարդկանց մոտ տեստոստերոնը կարևոր է վերարտադրողական օրգանների զարգացման և այլ հորմոնների հետ միասին՝ սերմնագոյացման պահպանման համար։ Էրեկցիան ու սեռական վարքը կախված են նաև անոթային, նյարդաբանական և հոգեբանական գործոններից և չեն որոշվում միայն տեստոստերոնի մակարդակով։

Կանանց մոտ անդրոգենների ավելցուկը կարող է ուղեկցվել հիրսուտիզմով, ակնեով, ձվազատման և դաշտանային ցիկլի խանգարումներով։ Արտահայտված վիրիլացում հնարավոր է, սակայն պարտադիր չէ յուրաքանչյուր բարձրացման դեպքում։ Տեստոստերոնի և այլ հորմոնների հետազոտությունը նշանակվում է ըստ կլինիկական ցուցումների, այդ թվում՝ հիպերանդրոգենիայի կասկածի դեպքում․ այն պարտադիր չէ անպտղության յուրաքանչյուր պատճառի համար։

Ընդհանուր և ազատ տեստոստերոն

Արյան տեստոստերոնի մեծ մասը կապված է սեռական հորմոններ կապող գլոբուլինի (SHBG) և ալբումինի հետ․ փոքր մասը ազատ վիճակում է։ Ալբումինի հետ թույլ կապված բաժինը նույնպես կարող է հասանելի լինել հյուսվածքներին։ Պնդումը, թե ազատ տեստոստերոնը միշտ 1%-ից պակաս է, սխալ է․ բաժինը կախված է SHBG-ից և այլ պայմաններից։

Խտությունները փոփոխվում են օրվա ընթացքում և տարբեր օրերին, կախված են տարիքից, հիվանդություններից, սննդից և դեղերից։ Տարիքային նվազումը տարբեր մարդկանց մոտ միատեսակ չէ։ Բոլոր 20–40 տարեկան տղամարդկանց համար 2,6–11 մկգ/լ համընդհանուր միջակայք կամ 60 տարեկանից հետո պարտադիր 30–50% անկում կիրառել չի կարելի․ օգտագործվում են մեթոդին և պացիենտին համապատասխան վավերացված ռեֆերենսային արժեքներ։

Դիհիդրոտեստոստերոնի առաջացումն ու ազդեցությունը

5-ալֆա-ռեդուկտազ ֆերմենտը հյուսվածքներում, ներառյալ շագանակագեղձը, մաշկը և մազապարկերը, տեստոստերոնը փոխակերպում է 5-ալֆա-դիհիդրոտեստոստերոնի (DHT)։ DHT-ն ավելի ամուր է կապվում անդրոգենային ընկալիչին, սակայն դրա ազդեցությունը չի կարելի բացատրել արյան մեջ իբր պարտադիր ավելի բարձր խտությամբ։ Կարևոր են տեղային առաջացումը, ընկալիչների զգայունությունն ու նյութափոխանակությունը։

DHT-ն էական դեր ունի արական արտաքին սեռական օրգանների և շագանակագեղձի ձևավորման մեջ։ Հասուն տարիքում մասնակցում է շագանակագեղձի, մաշկի և մազերի անդրոգենակախյալ գործընթացներին։ Անդրոգենային մեխանիզմները կարևոր են շագանակագեղձի բարորակ հիպերպլազիայի և անդրոգենետիկ ալոպեցիայի համար, սակայն արյան բարձր DHT-ն ինքնին չի հաստատում այդ ախտորոշումները և չի կանխատեսում շագանակագեղձի քաղցկեղը։

DHT-ի մակարդակը կախված է նախանյութերի հասանելիությունից, ֆերմենտների ակտիվությունից, դեղերից և հեռացումից։ Սխալ է այն համարել հորմոնային հետադարձ կապից լիովին անկախ կամ միայն «5-ալֆա-հիդրօքսիլազից» կախված․ ֆերմենտի ճիշտ անվանումը 5-ալֆա-ռեդուկտազ է։

Ֆերմենտի անբավարարություն և անդրոգենների նկատմամբ անզգայունություն

2-րդ տիպի 5-ալֆա-ռեդուկտազի անբավարարությունը կապված է SRD5A2-ի երկու պատճենների ախտածին տարբերակների հետ և կարող է խանգարել արտաքին սեռական օրգանների զարգացմանը 46,XY կարիոտիպ ունեցող անձանց մոտ։ Սա առանձին աուտոսոմ-ռեցեսիվ վիճակ է։ Անդրոգենների նկատմամբ անզգայունության համախտանիշը կապված է անդրոգենային ընկալիչի գործառույթի խանգարման հետ, սովորաբար՝ AR-ի տարբերակների հետևանքով․ այս հիվանդությունները չպետք է շփոթել։

Բնականոն կամ բարձր տեստոստերոնի պայմաններում ցածր DHT-ն գենետիկական արատի միանշանակ ապացույց չէ։ Հաշվի են առնվում տարիքը, զարգացման փուլը, դեղերը և հետազոտության որակը։ Հիմնավորված կասկածի դեպքում մասնագետը կարող է նշանակել լրացուցիչ հորմոնային, գործառութային և մոլեկուլագենետիկական հետազոտություններ։

Ինչպես են նշանակվում հետազոտությունները

Տղամարդկանց հիպոգոնադիզմի ախտորոշումը պահանջում է համապատասխան ախտանիշներ և տեստոստերոնի կայուն ցածր խտություններ։ Ընդհանուր տեստոստերոնի ցածր պատասխանը հաստատվում է մեկ այլ օր կրկնակի առավոտյան՝ քաղցած վիճակում հետազոտությամբ։ Ազատ տեստոստերոնը գնահատվում է համապատասխան ցուցումներով, հատկապես՝ ընդհանուր մակարդակի սահմանային արժեքների կամ փոփոխված SHBG-ի դեպքում՝ հուսալի մեթոդով կամ ընդհանուր տեստոստերոնի, SHBG-ի և ալբումինի հիման վրա վավերացված հաշվարկով։ DHT-ն անհրաժեշտ չէ հիպոգոնադիզմի յուրաքանչյուր հետազոտման դեպքում։

«Դիագեն Պլյուս» լաբորատորիան առաջարկում է արյան շիճուկի հետևյալ հետազոտությունները՝

• TESTtot՝ ընդհանուր տեստոստերոն։
• TESTfree՝ ազատ տեստոստերոն։
• DH-TEST՝ 5-ալֆա-դիհիդրոտեստոստերոն։

Հետազոտությունների ընտրությունը, նախապատրաստումն ու մեկնաբանությունը համաձայնեցվում են բժշկի հետ։ Երեք ցուցանիշների միաժամանակ նշանակումը պարտադիր չէ, որ յուրաքանչյուր կլինիկական իրավիճակում բարձրացնի տեղեկատու արժեքը։