Ընկերքային անբավարարություն և պտղի աճի սահմանափակում

Ընկերքը հղիության ժամանակավոր օրգան է, որն ապահովում է փոխանակումը մոր և պտղի օրգանիզմների միջև։ Դրա միջոցով պտուղը ստանում է թթվածին ու սննդանյութեր, իսկ ածխաթթու գազն ու նյութափոխանակության արգասիքները փոխանցվում են մոր արյան շրջանառություն։ Ընկերքը նաև արտադրում է հորմոններ և մասնակցում իմունային փոխազդեցությանը․ մոր IgG հակամարմինները կարող են անցնել պտղին։ Սա չի դարձնում ընկերքը վարակների համար անանցանելի պատնեշ։

Ընկերքային կամ ֆետոպլացենտար անբավարարությունը ընկերքի ֆունկցիայի խանգարում է, որի պատճառով պտուղը կարող է ստանալ անբավարար թթվածին և սննդանյութեր։ Դրսևորումներից մեկը պտղի աճի սահմանափակումն է (FGR)։ Սակայն ոչ ամեն փոքր պտուղ ունի ընկերքային անբավարարություն․ որոշ երեխաներ բնականորեն փոքր են, իսկ աճի սահմանափակումը կարող է ունենալ գենետիկական, վարակային կամ այլ պատճառներ։

Հնարավոր հետևանքներ

Ընկերքի անբավարար ֆունկցիան կարող է առաջացնել աճի դանդաղում, պտղաջրերի քանակի նվազում, հիպօքսեմիա և ծննդաբերությանը դիմակայելու վատացում։ Ծանր դեպքերում աճում է մեռելածնության ռիսկը։ Երբեմն երեխային պաշտպանելու համար անհրաժեշտ է վաղաժամ ծննդալուծում․ այդ դեպքում լրացուցիչ ռիսկը կապված է անհասության հետ։ Հեռավոր հետևանքները կախված են ծանրությունից, ժամկետից և ուղեկցող գործոններից, ոչ թե միայն ախտորոշման անվանումից։

Պտղի կողմից պտղաջրերի սովորական կուլ տալը ֆիզիոլոգիական գործընթաց է։ Այն չի կարելի նույնացնել շնչուղիներ ներթափանցման՝ ասպիրացիայի, շնչահեղձության կամ ծնվելուց հետո անխուսափելի թոքաբորբի հետ։

Կապակցված վիճակներ և ռիսկի գործոններ

Ընկերքի դիսֆունկցիան կարող է կապված լինել պրեէկլամպսիայի, քրոնիկ հիպերտենզիայի, երիկամների հիվանդությունների, որոշ աուտոիմուն հիվանդությունների՝ ներառյալ հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը, և այլ անոթային խանգարումների հետ։ Նշանակություն ունեն ծխելը, որոշ թմրամիջոցներն ու արտահայտված թերսնուցումը։ Բազմապտուղ հղիությունը պահանջում է աճի և ընկերքային արյան շրջանառության առանձին գնահատում։

Նախկին FGR-ը կամ հղիության անբարենպաստ ելքը կարևոր են հսկողությունը պլանավորելիս։ Տարիքը, միոման, էնդոկրին և այլ հիվանդությունները գնահատվում են համատեքստում։ Կոնքային առաջադրությունը, նախկին ցիկլի խանգարումը կամ ցանկացած սթրես ինքնուրույն չեն ապացուցում ընկերքային անբավարարություն։

Սուր և քրոնիկ խանգարում

Թթվածնի մատակարարման հանկարծակի վատացում հնարավոր է, օրինակ, ընկերքի շերտազատման դեպքում, և այն պահանջում է անհետաձգելի գնահատում։ Քրոնիկ ընկերքային դիսֆունկցիան սովորաբար զարգանում է աստիճանաբար։

«Փոխհատուցված» և «ապափոխհատուցված» եզրույթները հանդիպում են որոշ դասակարգումներում, սակայն մարտավարության համար առավել կարևոր են հղիության ժամկետը, աճի դինամիկան, արյան հոսքի ցուցանիշներն ու պտղի վիճակի նշանները։ Նույնիսկ ծանր փոփոխությունները թույլ չեն տալիս առանց անհատական գնահատման պտղի մահն անխուսափելի հայտարարել։

Հետազոտություն

• ՈՒՁՀ․ պտղի չափերի և ենթադրյալ զանգվածի հաշվարկ, աճի դինամիկայի, պտղաջրերի, անատոմիայի և ընկերքի գնահատում։
• Դոպլերոմետրիա․ առաջին հերթին՝ պորտալարի զարկերակի արյան հոսքի գնահատում․ այլ անոթները հետազոտվում են ըստ կլինիկական իրավիճակի և ընդունված արձանագրության։
• Կարդիոտոկոգրաֆիա (ԿՏԳ)․ համապատասխան ժամկետներում պտղի սրտի ռիթմի գնահատում։
• Մոր գնահատում․ զարկերակային ճնշում, ախտանիշներ և ըստ ցուցումների հետազոտություններ՝ պրեէկլամպսիան ու այլ պատճառները հայտնաբերելու համար։

Մեկ արդյունքը միշտ չէ, որ հաստատում կամ բացառում է խնդիրը։ Վերահսկման հաճախականությունն ու լրացուցիչ հետազոտությունների անհրաժեշտությունը որոշվում են անհատապես։ Սովորական ամբողջական TORCH համալիրը կամ մոր լայն գենետիկական պանելը չեն փոխարինում այս գնահատմանը։

Հսկողություն և շտապ ախտանիշներ

Ընկերքի ֆունկցիան վերականգնող ապացուցված համընդհանուր դեղ չկա։ Օգնության նպատակն է պարզել պատճառը, վերահսկել մոր ու պտղի վիճակը և ընտրել ծննդալուծման անվտանգ ժամկետն ու եղանակը։ Որոշումներն ընդունում է մանկաբարձական թիմը․ խիստ անկողնային ռեժիմը կամ հեպարինը միայն FGR-ը բուժելու նպատակով ստանդարտ լուծում չեն։

Պտղի սովորական շարժումների նվազման դեպքում պետք է անհապաղ կապվել մանկաբարձական ծառայության հետ։ Հեշտոցային արյունահոսությունը, որովայնի ուժեղ ցավը կամ ինքնազգացողության հանկարծակի վատացումը պահանջում են շտապ օգնություն։ Ընկերքի շերտազատումը կարող է ընթանալ նաև առանց տեսանելի արտաքին արյունահոսության․ չի կարելի սպասել հաջորդ պլանային այցին։