CYFRA 21-1 և NSE․ թոքերի քաղցկեղի դեպքում լրացուցիչ մարկերներ

CYFRA 21-1-ը և նեյրոնսպեցիֆիկ էնոլազը (NSE) արյան՝ ուռուցքի հետ ասոցացված ցուցանիշներ են։ Առանձին կլինիկական իրավիճակներում դրանք կարող են տալ լրացուցիչ տեղեկություն, սակայն նախատեսված չեն թոքերի քաղցկեղի սկրինինգի համար և ինքնուրույն չեն հաստատում ախտորոշումը։ Նորմալ արդյունքը չի բացառում ուռուցքը, իսկ բարձրացում հանդիպում է նաև ոչ ուռուցքային հիվանդությունների դեպքում։

CYFRA 21-1՝ ցիտոկերատին 19-ի ֆրագմենտ

Ցիտոկերատինները կազմում են էպիթելային բջիջների ներքին հենքի տարրերը։ Սպիտակուցների քայքայման ժամանակ ցիտոկերատին 19-ի լուծելի ֆրագմենտները կարող են անցնել արյան մեջ․ CYFRA 21-1 հետազոտությունը քանակապես որոշում է այդ ֆրագմենտները։ Դրանց կոնցենտրացիան կախված է բջջային շրջանառությունից, հյուսվածքների վնասումից ու արտազատումից, ոչ միայն ուռուցքի առկայությունից։

CYFRA 21-1-ի բարձրացումն ավելի հաճախ կապվում է թոքերի ոչ մանրաբջջային քաղցկեղի (NSCLC), հատկապես տափակբջջային տեսակի հետ, սակայն ցուցանիշը սպեցիֆիկ չէ ո՛չ թոքի, ո՛չ որոշակի հյուսվածաբանական տեսակի համար։ Այն չի փոխարինում բիոպսիային և չի կարող հուսալիորեն տարբերակել NSCLC-ն մանրաբջջային քաղցկեղից։

Եթե ցուցանիշը բարձր էր բուժումից առաջ, դրա դինամիկան երբեմն օգնում է հետևել արդեն հաստատված հիվանդության ընթացքին։ Վիրահատությունից կամ համակարգային բուժումից հետո նվազումը կարող է համապատասխանել ուռուցքային զանգվածի փոքրացմանը։ Բարձր մակարդակի պահպանումը կամ աճը պահանջում են հնարավոր պատճառների գնահատում՝ ախտանիշների ու պատկերային տվյալների հետ միասին, ոչ թե մնացորդային ուռուցքի կամ կրկնության ինքնաբերական եզրակացություն։ Նվազման ֆիքսված ժամկետները և կրկնությունը մեկ տարի շուտ հայտնաբերելու խոստումը համընդհանուր կանոններ չեն։

NSE՝ նեյրոնսպեցիֆիկ էնոլազ

NSE-ն էնոլազ ֆերմենտի ձև է՝ կապված առավելապես նեյրոնների և նեյրոէնդոկրին բջիջների հետ։ Այն կարող է բարձրանալ թոքերի մանրաբջջային քաղցկեղի (SCLC), նեյրոբլաստոմայի և որոշ այլ ուռուցքների դեպքում։ Ցուցանիշը սպեցիֆիկ չէ մեկ ուռուցքի համար և SCLC-ի դեպքում միշտ չէ, որ բարձրանում է։

Հաստատված SCLC-ի ժամանակ NSE-ի հաջորդական չափումները կարող են լրացնել բուժման պատասխանի և առաջընթացի գնահատումը։ Բուժման սկզբում բջիջների քայքայման հետևանքով հնարավոր են ժամանակավոր փոփոխություններ։ Սակայն առանձին բարձրացումը, չնորմալանալը կամ փոփոխության որոշակի միջակայքը չեն կարող ինքնուրույն հաստատել քիմիաթերապիայի անարդյունավետությունը կամ կրկնությունը։ Միայն NSE-ն բավարար չէ բուժման լիարժեք վերահսկման համար։

Սահմանափակումներ և նմուշի որակ

Հղման միջակայքները, միավորներն ու թույլատրելի նմուշը կախված են մեթոդից։ Պետք է օգտվել լաբորատոր պատասխանի արժեքներից և համեմատել համադրելի մեթոդով ստացված արդյունքները։ Նախկինում նշված «CYFRA 21-1-ի նորմա՝ ≤0,7 ng/l» արժեքը պարունակում էր թվի և միավորների կասկածելի համակցություն և հեռացվել է․ այստեղ CYFRA 21-1-ի և NSE-ի համընդհանուր շեմեր չեն սահմանվում։

CYFRA 21-1-ը և NSE-ն կարող են բարձրանալ երիկամների կամ լյարդի ֆունկցիայի խանգարումների և թոքերի որոշ բարորակ հիվանդությունների դեպքում։ NSE-ի համար հատկապես կարևոր է հեմոլիզը․ էրիթրոցիտներն ու թրոմբոցիտները պարունակում են այս ֆերմենտը, ուստի բջիջների վնասումը կամ նմուշի ուշ մշակումը կարող են կեղծ բարձրացնել արդյունքը։ Շիճուկի կամ պլազմայի կիրառելիությունը սահմանվում է հրահանգով․ NSE-ի որոշ համակարգերի համար կիրառվում է միայն շիճուկ։

Տեղը հետազոտման մեջ

Թոքերի քաղցկեղի ախտորոշման հիմքն են կլինիկական գնահատումը, պատկերային և, երբ հնարավոր է, ձևաբանական հետազոտությունը։ CYFRA 21-1-ի և NSE-ի համատեղ չափումը չի փոխարինում հյուսվածաբանական տեսակի որոշմանը։ Եթե բիոպսիան անհասանելի է կամ վտանգավոր, մարտավարությունը որոշում է մասնագիտացված թիմը․ ուռուցքային մարկերները կարող են լինել միայն ամբողջական տեղեկատվության մի մասը։

«ԴԻԱԳԵՆ ՊԼՅՈՒՍ» լաբորատորիայում CYFRA 21-1-ը և NSE-ն դիտարկվում են որպես բժշկի նշանակմամբ լրացուցիչ հետազոտություններ։ Դրանց անհրաժեշտությունը, կրկնման հաճախականությունն ու բուժման վրա ազդեցությունը որոշվում են անհատապես՝ կլինիկական տվյալների և ուռուցքաբանական հսկողության ծրագրի հետ միասին։