Քրոնիկ միելոպրոլիֆերատիվ նորագոյացություններ

Քրոնիկ միելոպրոլիֆերատիվ նորագոյացությունները (ՄՊՆ․ նախկին անվանումը՝ քրոնիկ միելոպրոլիֆերատիվ հիվանդություններ, CMPDs) արյունաստեղծ հյուսվածքի կլոնային հիվանդություններ են՝ միելոիդ շարքի բջիջների ավելցուկային առաջացմամբ։ Ստորև հիմնականում դիտարկվում են BCR::ABL1-բացասական ՄՊՆ-ները՝ իսկական պոլիցիտեմիան (PV), էսենցիալ թրոմբոցիտեմիան (ET) և առաջնային միելոֆիբրոզը (PMF)։

Մոլեկուլային ախտորոշման զարգացումը բացահայտել է այս հիվանդությունների կարևոր մեխանիզմները։ 2005 թվականին նկարագրվել է JAK2 V617F սոմատիկ մուտացիան։ 14-րդ էքզոնի c.1849G>T նուկլեոտիդային փոխարինումը սպիտակուցի 617 դիրքում վալինը (Val, V) փոխարինում է ֆենիլալանինով (Phe, F)։ Ազդանշանային ուղու բարձր ակտիվությունը նպաստում է բջջային կլոնի աճին։

JAK2 V617F-ը հայտնաբերվում է PV-ով պացիենտների մեծամասնության և ET կամ PMF ունեցող պացիենտների զգալի մասի մոտ։ Հաճախականությունը կախված է հիվանդությունից ու հետազոտվող խմբից․ այս մուտացիայի բացակայությունը չի բացառում ՄՊՆ-ն։ V617F-ի բացակայությամբ PV-ի կասկածի դեպքում հետազոտվում են JAK2-ի այլ տարբերակները, առաջին հերթին՝ 12-րդ էքզոնը։

Այլ մոլեկուլային մարկերներ

MPL-ը կոդավորում է թրոմբոպոետինի ընկալիչը։ Դրա ակտիվացնող W515L և W515K տարբերակները 515 դիրքի տրիպտոֆանը փոխարինում են համապատասխանաբար լեյցինով և լիզինով։ Դրանք կարող են պահպանել ախտաբանական ազդանշանային փոխանցումը և հանդիպում են ET ու PMF ունեցող պացիենտների մի մասի մոտ։ Էական դեր ունեն նաև CALR մուտացիաները։ Ուստի JAK2-ի բացակայությունը չի կարելի բացատրել միայն MPL-ի առկայությամբ։

Կան դեպքեր՝ առանց հայտնաբերված JAK2, CALR և MPL տարբերակների․ ըստ ցուցումների հետազոտվում են այլ կլոնային մարկերներ և արյան փոփոխությունների այլընտրանքային պատճառներ։ Այս հետազոտությունները չեն փոխարինում արյան ընդհանուր քննությանը, ոսկրածուծի ձևաբանական գնահատմանն ու անհրաժեշտ այլ հետազոտություններին։

Ինչպես հասկանալ JAK2-ի արդյունքը

• V617F-ը սովորաբար արյունաստեղծ կլոնի ձեռքբերովի սոմատիկ փոփոխություն է, ոչ ծնողներից ժառանգված տարբերակ։ Սա չի բացառում նախատրամադրվածության այլ ժառանգական գործոնների գոյությունը։
• Նմուշում մուտանտ ալելի բաժինը կարող է տարբեր լինել․ այն չի կարելի հանգեցնել ամբողջ օրգանիզմի միայն «հետերոզիգոտ գենոտիպին»։
• Դրական պատասխանը աջակցում է կլոնային գործընթացի առկայությանը, սակայն ինքնին չի որոշում ՄՊՆ-ի տեսակը և երբեմն հանդիպում է կլոնային արյունաստեղծման դեպքում՝ առանց հաստատված ՄՊՆ-ի։
• Բացասական պատասխանը կախված է մեթոդի ընդգրկումից և զգայունությունից։ Լրացուցիչ կամ կրկնակի հետազոտությունը նշանակվում է կլինիկական հիմքերով, ոչ ինքնաբերաբար որոշակի ժամկետից հետո։

Մոլեկուլային մարկերները ներառված են ՄՊՆ-ների ժամանակակից ախտորոշիչ չափանիշներում, սակայն գնահատվում են կլինիկական և ձևաբանական տվյալների հետ միասին։ JAK2-ի հայտնաբերումը չի բացառում էրիթրոցիտոզի, թրոմբոցիտոզի կամ ֆիբրոզի ուղեկցող ռեակտիվ պատճառը։ Վերջնական եզրակացությունը տալիս է արյունաբանը։