D-դիմեր

Խորանիստ երակների թրոմբոզը (ԽԵԹ), թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիան (ԹԶԹԷ) և տարածուն ներանոթային մակարդումը (ՏՆՄ) կարող են ծանր բարդություններ առաջացնել ու սպառնալ կյանքին։ Ժամանակին ախտորոշումը պահանջում է ախտանիշների, ռիսկի գործոնների, լաբորատոր ցուցանիշների և, անհրաժեշտության դեպքում, պատկերային հետազոտությունների գնահատում։

Թրոմբների հայտնաբերման համար կիրառվում են, մասնավորապես, երակների ուլտրաձայնային հետազոտությունն ու թոքային զարկերակների ՀՏ-անգիոգրաֆիան։ Այս մեթոդներն ունեն տարբեր հասանելիություն և սահմանափակումներ․ ուլտրաձայնային հետազոտությունը ինվազիվ չէ։ D-դիմերը հասանելի արյան հետազոտություն է, որն օգնում է որոշել հետագա հետազոտման անհրաժեշտությունը, սակայն բոլոր դեպքերում չի փոխարինում դրան։

Ինչ է ցույց տալիս D-դիմերը

D-դիմերը լայնական կապերով կայունացված ֆիբրինի քայքայման արգասիք է։ Դրա խտությունն արտացոլում է ֆիբրինի առաջացումն ու քայքայումը, այլ ոչ ընդհանուր «մակարդման ներուժը» կամ ժառանգական թրոմբոֆիլիայի առկայությունը։ Հեմոստազի ակտիվացման այլ մարկերներից են պրոթրոմբինի 1+2 հատվածը, թրոմբին–հակաթրոմբին համալիրը, ֆիբրին-մոնոմերն ու β-թրոմբոգլոբուլինը։ Դրանց ցուցումներն ու նմուշին ներկայացվող պահանջները տարբեր են․ որևէ մարկեր զերծ չէ սահմանափակումներից։

Թրոմբինը ֆիբրինոգենից պոկում է A և B ֆիբրինոպեպտիդները՝ առաջացնելով ֆիբրին-մոնոմերներ։ Դրանք պոլիմերացվում են, իսկ ակտիվացված XIII գործոնը կալցիումի ներկայությամբ առաջացնում է ֆիբրինային ցանցը կայունացնող կովալենտ լայնական կապեր։

Պլազմինով կայունացված ֆիբրինի քայքայման ժամանակ առաջանում են D-դիմեր պարունակող հատվածներ։ Ուստի D-դիմերը կարող է բարձրանալ թրոմբոզի, ինչպես նաև բորբոքման, վարակի, ուռուցքային հիվանդության, վիրահատությունից կամ վնասվածքից հետո, տարիքի աճի և հղիության դեպքում։

Չափման միավորներ և շեմեր

Արդյունքը կարող է արտահայտվել FEU-ով (ֆիբրինոգենին համարժեք միավորներ) կամ DDU-ով (D-դիմերի միավորներ)։ Այս սանդղակները փոխարինելի չեն։ Որոշ մեթոդների շեմը 500 նգ FEU/մլ է (0,5 մգ FEU/լ), սակայն պետք է կիրառել տվյալ թեստային համակարգի շեմը։ Վավերացված ալգորիթմներում 50 տարեկանից բարձր պացիենտների համար կարող է կիրառվել տարիքային ճշգրտում։ Օրինակ՝ 500 նգ FEU/մլ ելակետային շեմի դեպքում օգտագործվում է տարիք × 10 նգ FEU/մլ բանաձևը․ այն չի կարելի ինքնաբերաբար տարածել այլ մեթոդների վրա։

ԽԵԹ և ԹԶԹԷ

Նախ բժիշկը վավերացված ալգորիթմով որոշում է հիվանդության կլինիկական հավանականությունը։ Ոչ բարձր հավանականության դեպքում բարձր զգայունությամբ հետազոտության բացասական պատասխանը կարող է օգնել բացառել երակային թրոմբոէմբոլիան։ Դրական պատասխանն ինքնին չի հաստատում այն․ սովորաբար անհրաժեշտ է պատկերային հետազոտություն։ Բարձր կլինիկական հավանականության դեպքում բացասական D-դիմերը չպետք է հետաձգի անհրաժեշտ հետազոտումը։ Հակամակարդիչների վերաբերյալ որոշումն ընդունվում է կլինիկական ալգորիթմով, ոչ միայն հետազոտության թվով։

ՏՆՄ

ՏՆՄ-ն մակարդման ախտաբանական ակտիվացման ձեռքբերովի համախտանիշ է, որի դեպքում միկրոթրոմբոզները, թրոմբոցիտների ու մակարդման գործոնների սպառումը կարող են զուգակցվել արյունահոսության և օրգանային անբավարարության հետ։ Ընթացքը կարող է լինել սուր կամ քրոնիկ։ Ֆիբրինի քայքայման բարձր մարկերները, ներառյալ D-դիմերը, գնահատվում են թրոմբոցիտների թվի, պրոթրոմբինային ժամանակի, ֆիբրինոգենի, կլինիկական պատկերի և հիմնական հիվանդության հետ միասին։ Միայն D-դիմերը չի հաստատում ՏՆՄ ախտորոշումը։

Բուժման ընթացքում

Հակամակարդիչները կարող են նվազեցնել D-դիմերը և ազդել հետազոտության ախտորոշիչ զգայունության վրա։ Դինամիկան երբեմն օգտակար է որոշակի կլինիկական իրավիճակներում, սակայն D-դիմերը ցանկացած հակամակարդիչի դեղաչափի ընտրության կամ արդյունավետության հսկման համընդհանուր հետազոտություն չէ։ Միայն այս ցուցանիշով բուժումը փոխել կամ դադարեցնել չի կարելի։

Հղիություն

Բնականոն հղիության ընթացքում D-դիմերը հաճախ բարձրանում է, հատկապես ուշ ժամկետներում։ Սա ինքնին թրոմբոզ կամ մանկաբարձական բարդություն չի նշանակում։ Աճի բացակայությունը կամ ցուցանիշի նվազումը նույնպես բարդություն չեն ապացուցում։ ԹԶԹԷ-ի կասկածի դեպքում բժիշկը կարող է կիրառել հատուկ հղիության համար վավերացված ախտորոշիչ ալգորիթմ․ ոչ հղիների շեմերը մեխանիկորեն կիրառել չի կարելի։ Բոլոր հղիների մոտ D-դիմերի հաջորդական չափումը՝ պրեէկլամպսիա կամ ընկերքի շերտազատում կանխատեսելու համար, ստանդարտ սքրինինգ չէ։

Հանկարծակի շնչահեղձության, կրծքավանդակի ցավի կամ ոտքի միակողմանի ցավոտ այտուցի դեպքում անհրաժեշտ է շտապ բժշկական գնահատում․ հետազոտության սպասումը չպետք է այն հետաձգի։