Բնածին արատներ․ կանխարգելում հղիությունից առաջ և ընթացքում

Բնածին զարգացման խանգարումները մանկական հիվանդացության, հաշմանդամության և մահացության կարևոր պատճառ են։ Դրանցից են նյարդային խողովակի արատները՝ օրինակ անէնցեֆալիան և spina bifida-ն, սրտի բնածին արատները, շրթունքի ու քիմքի ճեղքերը և այլ վիճակներ։ Պատճառները կարող են լինել գենետիկական, միջավայրային կամ համակցված․ շատ դեպքերում ճշգրիտ պատճառը պարզել չի հաջողվում։ Գենետիկական փոփոխությունները կարող են ժառանգվել կամ առաջանալ առաջին անգամ։

Առաջնային կանխարգելումը սկսվում է բեղմնավորումից առաջ և շարունակվում հղիության ընթացքում։ Այն նվազեցնում է որոշ խանգարումների ռիսկը, սակայն չի կանխում բոլոր արատները և չի փոխարինում նախածննդյան հսկողությանը։

Հղիության նախապատրաստում

• Բժշկի հետ քննարկել քրոնիկ հիվանդությունները, դեղերն ու հավելումները։ Հատկապես կարևոր են շաքարային դիաբետի վերահսկումն ու դեղերի անվտանգության ստուգումը․ նշանակված դեղերը չի կարելի ինքնուրույն դադարեցնել։
• Հրաժարվել ալկոհոլից, ծխելուց և թմրամիջոցներից, խուսափել պասիվ ծխելուց։
• Ապահովել բազմազան սնունդ և ըստ կլինիկական ցուցումների հայտնաբերել պակասները։ Ոչ բոլոր վիտամիններն ու հանքանյութերն են անհրաժեշտ առանձին հավելումների ձևով։
• Ստուգել կարմրախտից պաշտպանվածությունը։ Կենդանի MMR պատվաստանյութը տրվում է հղիությունից առաջ, ոչ թե ընթացքում․ պատվաստումից հետո խորհուրդ է տրվում 28 օր խուսափել հղիությունից։
• Նվազեցնել վարակների ռիսկը հիգիենայի, անվտանգ սննդի և առաջարկվող հետազոտությունների միջոցով։ «Բոլոր ներարգանդային վարակների վերացումը» իրագործելի կանխարգելիչ գործողություն չէ։
• Հղիությունից առաջ ձգտել համապատասխան մարմնի քաշի․ հղիության ընթացքում ինքնուրույն նիհարել չի կարելի։

Ֆոլաթթու՝ վիտամին B9

Ֆոլատներն անհրաժեշտ են ԴՆԹ-ի սինթեզի և բջիջների բաժանման համար։ Նյարդային խողովակը ձևավորվում ու փակվում է առաջին շաբաթներին՝ հաճախ մինչև կինը կիմանա հղիության մասին։ Ուստի կարևոր է ֆոլաթթուն սկսել նախապես։

Հղիանալ կարողացող կանանց CDC-ն խորհուրդ է տալիս օրական 400 մկգ ֆոլաթթու։ Այն պետք է սկսել բեղմնավորումից առաջ, պլանավորման դեպքում՝ առնվազն մեկ ամիս շուտ։ Հղիության ընթացքում նախածննդյան հավելման կազմն ու հետագա ընդունումը համաձայնեցվում են բժշկի հետ։ Հավասարակշռված սնունդը նույնպես անհրաժեշտ է։

Նյարդային խողովակի արատով նախորդ հղիությունից հետո բժշկական հսկողությամբ կարող է պահանջվել օրական 4000 մկգ (4 մգ)՝ բեղմնավորումից մեկ ամիս առաջ և հղիության առաջին 3 ամիսներին։ Բարձր ռիսկի այլ վիճակների դեպքում սխեման որոշվում է անհատապես։ Ուստի սխալ են պնդումները, թե դեղաչափը երբեք չպետք է գերազանցի 1000 մկգ-ը կամ 800 մկգ-ը լավագույնն է բոլորի համար։

Չպետք է ինքնուրույն ավելացնել դեղաչափը կամ միաժամանակ ընդունել մի քանի բազմավիտամին։ Ֆոլաթթվի ավելցուկը կարող է դժվարացնել B12-ի պակասի ժամանակին հայտնաբերումը․ բարձր դեղաչափերը կիրառվում են ըստ ցուցումների։ MTHFR-ի տարածված տարբերակները ֆոլաթթվից հրաժարվելու կամ դեղաչափն ինքնաբերաբար փոխելու հիմք չեն։ Հենց ֆոլաթթուն է նյարդային խողովակի արատների կանխարգելման ապացուցված ազդեցությամբ ձևը։

B6, B12 և այլ սննդանյութեր

B6-ը մասնակցում է ամինաթթուների փոխանակությանը և նյարդային համակարգի աշխատանքին։ Սակայն դրա պակասի դեպքում վերջույթների արատների քառապատիկ ռիսկի և հավելումներով արատների երաշխավորված կանխարգելման պնդումները կլինիկական առաջարկությունների հիմք չեն։ B6-ի ավելցուկային դեղաչափերը կարող են վնասել նյարդերը։

B12-ն անհրաժեշտ է ԴՆԹ-ի սինթեզի, արյունաստեղծման և հոմոցիստեինը մեթիոնինի փոխակերպելու համար։ Դրա պակասի ռիսկը բարձր է վեգանական սննդակարգի և ներծծման խանգարումների դեպքում։ Կասկածի դեպքում անհրաժեշտ են գնահատում և շտկում․ միայն ֆոլատները չեն բուժում B12-ի պակասը։

Երկաթը, յոդը, վիտամին D-ն, կալցիումն ու այլ նյութեր կարևոր են, սակայն հավելումների անհրաժեշտությունը կախված է սննդից, առողջական վիճակից և տեղական առաջարկություններից։ Նախապես ձևավորված վիտամին A-ի՝ ռետինոլի բարձր դեղաչափերը կարող են առաջացնել արատներ, ուստի անվերահսկելի ընդունումը հատկապես վտանգավոր է։

Ի՞նչ կարող է և չի կարող կանխարգելումը

Ֆոլաթթուն նվազեցնում է նյարդային խողովակի արատների ռիսկը, բայց չի երաշխավորում երեխայի ծնունդն առանց որևէ բնածին խանգարման։ Այն ապացուցված միջոց չէ Դաունի համախտանիշի կամ աուտիզմի կանխարգելման համար։ Դիտողական կապերը չի կարելի ներկայացնել որպես երաշխավորված ազդեցություն։ Բոլոր արատները ֆոլաթթվով 70%-ով կամ բազմավիտամիններով 90%-ով նվազեցնելու համընդհանուր խոստումները ճիշտ չեն։ Էրիթրոցիտների ֆոլատների կոնցենտրացիան կիրառվում է պոպուլյացիաների սնուցման գնահատման համար, ոչ թե որպես պարտադիր անհատական թիրախ, որին հասնելու նպատակով բոլորը պետք է ավելացնեն դեղաչափը։