Սրտանոթային հիվանդությունների ժառանգական նախատրամադրվածություն

Սրտանոթային հիվանդությունները (ՍԱՀ) ներառում են սրտի և անոթների հիվանդություններ՝ սրտի իշեմիկ հիվանդություն, ուղեղանոթային հիվանդություններ, ծայրամասային զարկերակների ախտահարում, զարկերակային հիպերտենզիա և այլ վիճակներ։ Երակային թրոմբոզն ու թրոմբոէմբոլիան անոթային հիվանդությունների առանձին խումբ են՝ տարբեր մեխանիզմներով և ռիսկի գործոններով։

ՍԱՀ-ները մահացության և հաշմանդամության կարևոր պատճառ են։ Սովորաբար ունեն բազմագործոնային ծագում․ ժառանգականությունը փոխազդում է տարիքի, ծխելու, զարկերակային ճնշման, լիպիդային փոխանակության, դիաբետի, ֆիզիկական ակտիվության և սննդի հետ։ Ընտանեկան պատմությունն օգտակար է ռիսկը գնահատելիս, սակայն չի նշանակում, որ տարածված պոլիմորֆիզմների փոքր հավաքածուն կհաստատի հիվանդության պատճառը կամ հուսալիորեն կկանխատեսի զարգացումը։

Զարկերակային հիպերտենզիա

Ճնշման կարգավորմանը մասնակցում են երիկամները, նյարդային ու էնդոկրին համակարգերը, ներառյալ ռենին–անգիոտենզին–ալդոստերոնային և կալիկրեին–կինինային համակարգերը։ Հիպերտենզիայի դեպքերի մեծ մասը կապված է բազմաթիվ գենետիկական և արտաքին գործոնների հետ։ Բարձր ճնշմամբ բոլոր պացիենտների կամ նրանց ազգականների սովորական գենետիկական հետազոտություն խորհուրդ չի տրվում։ Հազվադեպ մոնոգեն ձևի կասկածի դեպքում մասնագետն ընտրում է նպատակային հետազոտություն։

Թրոմբոֆիլիա

Երակային թրոմբոէմբոլիայի հաստատված ժառանգական գործոններն են V գործոնի Leiden տարբերակը (F5), պրոթրոմբինի G20210A տարբերակը (F2), հակաթրոմբինի ու C/S պրոտեինների անբավարարությունը։ Հետազոտության ցուցումները կախված են կլինիկական իրավիճակից և նրանից, թե արդյունքը կփոխի՞ վարման մոտեցումը։ MTHFR-ի, SERPINE1/PAI-1-ի, ITGA2-ի և ITGB3-ի տարածված տարբերակները համարժեք չեն այս վիճակներին և չպետք է ինքնաբերաբար հակամակարդիչների հիմք ծառայեն։ JAK2 V617F սոմատիկ տարբերակի հետազոտությունն ունի առանձին արյունաբանական ցուցումներ և ժառանգական նախատրամադրվածության հետազոտություն չէ։

Աթերոսկլերոզ և սրտի իշեմիկ հիվանդություն

Աթերոսկլերոզը զարկերակային պատում լիպիդների կուտակման և բորբոքային փոփոխությունների քրոնիկ գործընթաց է։ Վահանիկները կարող են նեղացնել անոթը, իսկ դրանց պատռումը կամ էրոզիան՝ տեղային թրոմբագոյացում առաջացնել։ Սա ավելի ճշգրիտ է, քան վահանիկի պարզ «պոկվելը» որպես համընդհանուր մեխանիզմ ներկայացնելը։ Սրտամկանի անբավարար արյունամատակարարումը կարող է հանգեցնել ստենոկարդիայի ու ինֆարկտի։ Կարևոր են LDL-խոլեստերինը, ճնշումը, ծխելը, դիաբետն ու ընտանեկան պատմությունը։ Առանձին ժառանգական հիվանդություններ, օրինակ՝ ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիան, պահանջում են հատուկ գնահատում։

Իշեմիկ ինսուլտ

Իշեմիկ ինսուլտը զարգանում է ուղեղի հատվածի արյունամատակարարման խանգարման դեպքում։ Պատճառներն ընդգրկում են խոշոր կամ փոքր զարկերակների ախտահարումը և սրտից էմբոլիան, մասնավորապես՝ նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի ժամանակ։ Պատճառների գնահատումն ու կանխարգելումը չի կարելի փոխարինել ֆոլատային և մակարդման SNP-ների համալիրով։ Ժառանգական թրոմբոֆիլիան առաջին հերթին կապված է երակային դեպքերի հետ․ դրա հետազոտությունը զարկերակային ինսուլտից հետո համընդհանուր հետազոտում չէ։

Ինչպես է գնահատվում ժառանգական ռիսկը

Բժիշկը հաշվի է առնում հիվանդության սկզբի տարիքը, ընտանեկան պատմությունը, ճնշումը, լիպիդային պրոֆիլը, գլյուկոզը և այլ կլինիկական տվյալներ։ Որոշակի ժառանգական համախտանիշի նշանների դեպքում հնարավոր են գենետիկի խորհրդատվություն և նպատակային հետազոտություն։ Տարածված թեկնածու տարբերակներն ու վիճակագրական կապերը հավասարազոր չեն ախտորոշման, անհատական կանխատեսման կամ բուժման ապացուցված ընտրության։

Ստորև պահպանվել է «Դիագեն Պլյուս»-ի նկարագրության տարբերակների և լաբորատոր տեխնոլոգիաների ցանկը։ Այն նկարագրում է հնարավոր վերլուծական թիրախները, ոչ բոլոր պացիենտներին առաջարկվող ՍԱՀ-ների կանխարգելման համալիր։ Որոշ անվանումներ պատմական են․ ճշգրիտ տարբերակն ու մեթոդի ընդգրկումը ճշտվում են լաբորատորիայում։ Բացասական պատասխանը չի բացառում ՍԱՀ-ները և չի վերացնում սովորական ռիսկի գործոնների հսկումը։

Մակարդման և հարակից սպիտակուցների գեների տարբերակներ

• FGB (ֆիբրինոգեն, β-շղթա): G(-455)A
• F2 (պրոթրոմբին): G20210A
• F5 (V գործոն): G1691A
• F7 (VII գործոն): G10976A
• F12 (XII գործոն): C46T
• F13A1 (XIII գործոնի A1 ենթամիավոր): G103T
• SERPINE1/PAI-1 (պլազմինոգենի ակտիվատորի ինհիբիտոր-1): -675 5G/4G
• ITGA2 (ինտեգրին α2): C807T
• ITGB3 (ինտեգրին β3): T1565C

Ֆոլատային փոխանակության գեների տարբերակներ

• MTHFR (մեթիլենտետրահիդրոֆոլատ ռեդուկտազ): C677T
• MTHFR (մեթիլենտետրահիդրոֆոլատ ռեդուկտազ): A1298C
• MTR (մեթիոնին սինթազ): A2756G
• MTRR (մեթիոնին սինթազ ռեդուկտազ): A66G
• SLC19A1 (ֆոլատների փոխադրիչ): A80G

Ռենին–անգիոտենզինային, կինինային և էնդոթելային համակարգերի տարբերակներ

• REN (ռենին): I9-83G/A
• AGT (անգիոտենզինոգեն): T704C, Met235Thr
• AGT (անգիոտենզինոգեն): C521T, Thr174Met
• ACE (անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտ): Alu Ins/Del
• AGTR-1 (անգիոտենզին II-ի 1-ին տիպի ընկալիչ): A1166C
• AGTR-2 (անգիոտենզին II-ի 2-րդ տիպի ընկալիչ): G1675A
• BDKRB2 (բրադիկինինի B2 ընկալիչ): Ins/Del
• NOS3 (էնդոթելային NO-սինթազ): G894T, Glu298Asp
• NOS3 (էնդոթելային NO-սինթազ): T-786C

Առանձին սոմատիկ մարկեր՝ JAK2 Val617Phe (V617F), որը հետազոտվում է կլոնային արյունաստեղծ հիվանդության կասկածի դեպքում։

Լաբորատոր տեխնոլոգիաները

• ՊՇՌ՝ էլեկտրոֆորետիկ հայտնաբերմամբ
• ՊՇՌ՝ ամպլիկոնների ռեստրիկցիայով․ RFLP
• ՊՇՌ՝ հետագա հիբրիդացմամբ․ BioChip
• Իրական ժամանակի ՊՇՌ․ Bio-Rad