Պրեէկլամպսիա և էկլամպսիա

Պրեէկլամպսիան հղիության լուրջ բարդություն է, որը սովորաբար զարգանում է 20 շաբաթից հետո․ զարկերակային ճնշման բարձրացումն ուղեկցվում է պրոտեինուրիայով կամ մոր օրգանների ախտահարման նշաններով։ Մեզում սպիտակուցը պարտադիր չէ, եթե առկա են այլ ախտորոշիչ նշաններ։ Այտուցներն ինքնուրույն չեն հաստատում ախտորոշումը։ Պրեէկլամպսիան կարող է առաջին անգամ դրսևորվել ծննդաբերությունից հետո, այդ թվում՝ առաջին շաբաթից ուշ։

Էկլամպսիան պրեէկլամպսիայի հետ կապված ցնցումների առաջացումն է, որոնք չեն բացատրվում այլ պատճառով։ Սա անհետաձգելի վիճակ է, որը կարող է ուղեկցվել գիտակցության խանգարմամբ և սպառնալ մոր ու երեխայի կյանքին։

Նշաններ և վտանգավոր ախտանիշներ

Հղիության ընթացքում հիպերտենզիա է համարվում կրկնակի չափումներով հաստատված սիստոլիկ ≥140 մմ սնդ. սյուն կամ դիաստոլիկ ≥90 մմ սնդ. սյուն ճնշումը։ Հաստատման համար սովորաբար կատարվում է երկու չափում՝ առնվազն 4 ժամ ընդմիջումով։ Ծանր հիպերտենզիայի՝ սիստոլիկ ≥160 կամ դիաստոլիկ ≥110 դեպքում հաստատումն ու օգնությունը պետք է լինեն անհապաղ․ չի կարելի սպասել 4 ժամ։ 140/90-ից ցածր ճնշման բարձրացումը ինքնուրույն չի նշանակում «սկսվող պրեէկլամպսիա»։

• Ուժեղ կամ կայուն գլխացավ, տեսողության խանգարումներ։
• Ցավ որովայնի վերին հատվածում, հատկապես աջ կողատակի շրջանում։
• Շնչահեղձություն, արտահայտված սրտխառնոց կամ փսխում, մեզի քանակի զգալի նվազում։
• Դեմքի ու ձեռքերի հանկարծակի այտուցը կամ քաշի արագ ավելացումը կարող են մտահոգիչ լինել, սակայն սպեցիֆիկ չեն։

Հղիության ընթացքում կամ ծննդաբերությունից հետո նման ախտանիշները պահանջում են շտապ բժշկական գնահատում։ Ցնցումների, արտահայտված շնչահեղձության կամ ճնշման ծանր բարձրացման դեպքում անհրաժեշտ է անհետաձգելի օգնություն։ Հիվանդությունը կարող է ընթանալ նաև առանց նկատելի ախտանիշների, ուստի կարևոր է ճնշման կանոնավոր չափումը։

Հնարավոր բարդություններ

Բարդություններից են էկլամպսիան, կաթվածը, երիկամների ու լյարդի ախտահարումը, թոքերի այտուցը, մակարդելիության խանգարումները և ընկերքի շերտազատումը։ Ընկերքի դիսֆունկցիան կարող է առաջացնել պտղի աճի սահմանափակում և վաղաժամ ծննդալուծման անհրաժեշտություն։

HELLP համախտանիշը հեմոլիզի՝ էրիթրոցիտների քայքայման, լյարդային ֆերմենտների բարձրացման և թրոմբոցիտների քանակի նվազման համակցությունն է։ Այն պահանջում է անհետաձգելի մասնագիտացված օգնություն։ Ծննդալուծման ժամկետն ու եղանակը ընտրվում են անհատապես՝ ըստ մոր ու պտղի վիճակի և հղիության ժամկետի․ HELLP-ը յուրաքանչյուր դեպքում ինքնաբերաբար չի նշանակում կեսարյան հատման անհրաժեշտություն։

Պատճառներ և ռիսկի գործոններ

Մեխանիզմները բարդ են և կապված են ընկերքի ու անոթների ֆունկցիայի խանգարումների հետ․ մեկ միասնական պատճառ հաստատված չէ։ Ռիսկը բարձրացնում են նախկին պրեէկլամպսիան, քրոնիկ հիպերտենզիան, երիկամների հիվանդությունը, շաքարային դիաբետը, համակարգային կարմիր գայլախտը կամ հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը և բազմապտուղ հղիությունը։ Նշանակություն ունեն նաև առաջին հղիությունը, ճարպակալումը, տարիքն ու ընտանեկան պատմությունը։ Մակարդման, ռենին-անգիոտենզինային կամ կալիկրեին-կինինային համակարգերի տարածված գենային պոլիմորֆիզմների պանելները պրեէկլամպսիայի ախտորոշման կամ անհատական կանխատեսման ստանդարտ մեթոդ չեն։

Հետազոտություն և հսկողություն

Գնահատումը ներառում է ճնշման կրկնակի չափումներ, մեզում սպիտակուցի քանակական որոշում, արյան ընդհանուր քննություն՝ թրոմբոցիտներով, կրեատինին և լյարդային տրանսամինազներ՝ ALT, AST։ Հեմոլիզի կամ մակարդելիության խանգարման կասկածի դեպքում նշանակվում են լրացուցիչ հետազոտություններ։ Քաշի ավելացումը, միզաթթուն, միզանյութը կամ GGT-ն ինքնուրույն ախտորոշիչ նշանակություն չունեն։ Ըստ ցուցումների պտղի վիճակը գնահատվում է ՈՒՁՀ-ով և այլ մեթոդներով։

Բուժումն ու ծննդալուծման ժամկետները որոշում է մանկաբարձական թիմը։ Անհրաժեշտության դեպքում կիրառվում են հակահիպերտենզիվ դեղեր և մագնեզիումի սուլֆատ՝ ցնցումների կանխարգելման կամ բուժման համար։ Հսկողությունը շարունակվում է ծննդաբերությունից հետո․ նախկին պրեէկլամպսիան պահանջում է նաև սրտանոթային ռիսկի հետագա վերահսկում։